نسخه پی دی اف

آتش به جان چهارشنبه آخر سال

رئیس اداره حوادث و مدیریت بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد: ۶٠‌درصد آسیب‌دیدگان چهارشنبه‌سوری، جوان و نوجوان هستند

﷯ رئیس اداره انجمن اولیا و مربیان آموزش‌و‌پرورش خراسان رضوی: مدیران مدارس اگر صلاح دانستند می‌توانند چهارشنبه‌سوری را در مدارس جشن بگیرند
﷯ فرمانده انتظامی خراسان‌رضوی: هر‌کسی که چهارشنبه آخر سال دستگیر شود تا پایان سال در بازداشت خواهد بود؛ زیرا در حوزه امنیت مردم با کسی شوخی نداریم
﷯ جامعه‌شناس: تبدیل شکل نمادین چهارشنبه‌سوری از آتش‌ به ترقه، نتیجه کنترل‌های اجباری و مقاومت جامعه برای نگهداشتن این مراسم است
..........................................
سعیده آل‌ابراهیم- دیگر خیلی وقت است که جمله «سرخی من از تو، زردی تو از من» و پریدن از روی آتش با آشنا و فامیل و خنده‌های کِش‌دار، جای خودش را به انفجار و صدای مهیب نارنجک در کوچه‌ها و خیابان‌ها و اشک‌های تلخ پس از حادثه داده است. چهارشنبه‌سوری در سال‌های اخیر نسبت‌به سال‌های گذشته تغییر شکل و محتوا داده است. شاید خیلی‌ها در این روز به‌جای شادی و هیجان، هراس را تجربه ‌کنند، اما برای برخی هم شادی و هیجانی آنی به‌دنبال دارد که البته برطبق خبرها و تصاویری که هر‌سال از حوادث چهارشنبه‌سوری می‌بینیم و می‌شنویم، این هیجان می‌تواند به سرنوشتی دردناک و جبران‌ناپذیر منتهی ‌شود. بر‌طبق آمار، ۶٠‌درصد آسیب‌دیدگان در حوادث چهارشنبه‌سوری، جوانان و نوجوانان هستند. این آمار نشان می‌دهد که باید بیش‌ازپیش در این حوزه برای نوجوانان و جوانان نگران بود و به گفته برخی صاحب‌نظران به‌جای حذف یا محدودکردن این جشن، به فکر چاره‌ بود و اصلا همین ایجاد محدودیت و بگیروببند باعث تغییر شکل و محتوای چهارشنبه‌سوری شده است، زیرا افراد سعی می‌کنند دست به اقداماتی بزنند که علاوه‌بر داشتن هیجان و زنده‌نگاه‌داشتن آیین، بتوانند خیلی زود صحنه را ترک کنند تا به اصلاح گیر نیفتند.

چشمی با ٢٠ درصد بینایی!
حمید پدری سی‌و‌چهارساله است که هیچ‌وقت جشن چهارشنبه‌سوری را از دست نداده و حتی گاهی قرارهایش را در این روز کنسل کرده که به‌عنوان تماشاگر هم که شده، در خیابان‌ها شاهد آتش‌بازی باشد. حمید هیچ‌وقت فکرش را هم نمی‌کرد که این معرکه، کار دستش بدهد و باعث شود بینایی یک چشمش را تقریبا به‌طور‌کامل از دست بدهد.
برادر حمید ماجرای آن روزِ کذایی را این‌طور تعریف می‌کند: شب چهارشنبه‌سوری بود و من و برادرم در مغازه مشغول کار بودیم. صاحب مغازه کناری ما اصرار کرد که برای آتش‌بازی بیرون از مغازه برویم. برادر من هم که بدش نمی‌آمد، رفت. حمید خواست که چند ترقه کپسولی بیندازد، اما به محض اینکه فندک را زد و فتیله ترقه گرفت، بدون اینکه مهلت پرتاب داشته باشد ترقه‌ها در دستش ترکید.
همان لحظه علاوه‌بر دست، چشم حمید زخمی و از آن خون جاری شد. پس از انتقال به بیمارستان، پزشکان گفتند قرنیه چشمش دچار‌ پارگی شده است و باید سریع بستری شود.
برادر حمید ادامه می‌دهد: خوشبختانه زخم دستش سطحی بود و بعد از چند روز خوب شد، اما چشمش آسیب جدی دیده بود و با اینکه سه عمل جراحی روی آن انجام شد، فقط ٢٠‌درصد از بینایی چشم راستش باقی ماند. بعد از این اتفاق، اصلا اوضاع روحی و روانی خوبی نداشتیم؛ حتی برادرم مدتی سر کار نرفت.
حالا زمان چهارمین عمل چشم حمید نزدیک است و پزشکان امیدوارند که بعد از این جراحی، تا ٧٠‌درصد بینایی به چشم آسیب‌دیده برگردد.

شغلم را تغییر دادم
علی بیست‌و‌شش‌ساله نیز از کسانی است که در چهارشنبه‌سوری گذشته، قربانی حادثه‌ای شده و بینایی چشم راستش را به‌طور‌کامل از دست داده است.
ماجرا از این قرار است که پسرخاله علی اصرار می‌کند شب چهارشنبه‌سوری در خیابان‌ها دور بزنند که در‌حین همین دور‌زدن، عده‌ای ترقه کپسولی به داخل ماشین پرت می‌کنند و قرنیه چشم علی دچار پارگی می‌شود. از‌آنجا‌که این اتفاق در بجنورد رخ می‌دهد و آسیب به چشم جدی است، علی را به مشهد منتقل می‌کنند، اما با‌وجود انجام عمل روی چشمش، حتی درصد کمی از بینایی‌اش نیز برنمی‌‎گردد. اکنون نیز پزشکان از برگشت بینایی چشم آسیب‌دیده علی قطع‌امید کرده‌اند.
این حادثه علاوه‌بر‌اینکه علی را برای همیشه محکوم به مشاهده دنیا با یک چشم کرد، مجبورش کرد شغل را هم عوض کند. علی پیش از این اتفاق، شیشه‌بر بود و به‌دلیل حساسیت زیاد این شغل و خطرناک‌بودن انجام آن با یک چشم، ناچار شد این شغل را برای همیشه رها کند و به‌سراغ کار مبلمان برود.

سوختگی‌های عمقی در چهارشنبه‌سوری
دکتر سیدحسن طاوسی،فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی سوختگی و ترمیمی نیز در این خصوص با اشاره به اینکه متأسفانه بیشتر عواملی که موجب سوختگی افراد در چهارشنبه‌سوری می‌شود، مواد منفجره است، اظهار می‌کند: معمولا دلیل سوختگی‌ها انفجار عمقی است و اغلب عوارض سوختگی تا سال‌های سال باقی می‌ماند و در برخی مواقع منجر به قطع عضو در فرد می‌شود. سایر آسیب‌ها به‌طور‌کلی به صورت، چشم و دست وارد می‌شود. وی بیان می‌کند: در سال، حدود ١۵٠‌هزار سوختگی در کشور ما رخ می‌دهد که ١٠‌درصد به بستری نیاز دارند و هزینه‌های زیادی به کشور و مردم تحمیل می‌کنند.

کاهش محسوس حوادث چهارشنبه‌سوری
این عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد معتقد است که در سال‌های اخیر، کاهش حوادث چهارشنبه‌سوری محسوس بوده و از پذیرش حدود ٢٠ تا ٢۵‌ فرد آسیب‌دیده در بیمارستان امام‌رضا(ع) به ١٠‌نفر در دو سال گذشته رسیده است.
طاوسی می‌گوید: امیدواریم کسی در چهارشنبه‌سوری آسیب نبیند. در‌صورت بروز آتش‌سوزی، فرد نباید بدود، زیرا این کار آتش را شعله‌ورتر و در‌نهایت سوختگی را عمیق‌تر می‌کند. بهترین کار در این مواقع، این است که فرد روی زمین غلت بزند یا سایر افراد حاضر در محل با یک پتو آتش را خاموش کنند.

نوجوان و جوان ۶٠‌درصد آسیب‌دیدگان
شهرام طاهرزاده، رئیس اداره حوادث و مدیریت بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز می‌گوید: طی سال گذشته در کشور حدود ٣٢درصد افرادی که چهارشنبه‌سوری آسیب‌ دیدند در گروه سنی ١٠ تا ١٩سال و حدود ٢٨درصد در گروه سنی ٢٠ تا ٢٩ سال قرار داشتند که این موضوع نشان می‌دهد ۶٠درصد آسیب‌دیدگان نوجوان و جوان بوده‌اند. بیشترین آسیب‌ها نیز به‌شکل سوختگی، پارگی و بریدگی اعضای بدن و صورت رخ داده است.
بیشتر اوقات شاهد این موضوع بوده‌ایم که نیروهای امدادی و آتش‌نشانی برای رسیدن به محل حادثه در عبور از مسیرهای منتهی به آن محل به‌دلیل باز نگذاشتن مسیر یا ازدحام افراد برای مشاهده صحنه حادثه دچار مشکل شده‌اند.
برطبق آمار اداره حوادث و مدیریت بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ۶/٩١ درصد مصدومان براثر حوادث چهارشنبه‌سوری، شخصا به مراکز درمانی مراجعه کرده‌اند و اورژانس فقط ۴درصد از آسیب‌دیدگان را تحت پوشش قرار داده است که این آمار نشان از ضرورت یادگیری کمک‌های اولیه توسط مردم و همکاری بیشتر با نیروهای
امدادی دارد.
طاهرزاده با بیان اینکه در این روز آسیب‌دیدگی ناشی از حوادث در مردان چهاربرابر بیشتر از زنان است، اظهار می‌کند: سال گذشته در استان، از ظهر روز سه‌شنبه تا ظهر چهارشنبه ٧۵نفر به بیمارستان‌ها و مراکز درمانی مراجعه کرده‌اند که ۶١نفر آنان به‌صورت سرپایی درمان و ١۴نفر بستری شده‌اند. همچنین مراجعه‌کننده‌ها به اورژانس بیمارستان‌ها در استان نسبت‌به سال٩۴، ١۶.۶۶درصد کاهش داشته است.رئیس اداره حوادث و مدیریت بحران دانشگاه علوم پزشکی مشهد می‌گوید: هرساله بیمارستان‌ها از ابتدای اسفند آماده‌باش هستند. چهارشنبه‌سوری نیز، نماینده اورژانس در مرکز کنترل ترافیک شهر حضور دارد.

احیای سنت‌ها در مکان‌های کنترل‌شده
شاید این ایده را بارها شنیده باشید که اگر شهرداری‌ها برای جشن چهارشنبه‌سوری، فضایی درنظر بگیرند و با کنترل نهادهای مختلف به جوانان اجازه آتش‌بازی بدهند، دیگر شاهد اتفاق‌های آزاردهنده و دلخراش نخواهیم بود یا کمتر با حوادث تلخ روبه‌رو
خواهیم شد.
علیرضا رشیدیان، استاندار خراسان‌رضوی نیز چندی پیش در جلسه شورای اداری استان گفته بود که «باید چهارشنبه‎سوزی با همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد و تشکل‌های فرهنگی به چهارشنبه‌سوری تبدیل شود و با همکاری دستگاه‌های دولتی چهارشنبه‌ای شاد و مفرح و به دور از حوادث برای مردم ایجاد شود».
حالا رضا دانایی، مدیر اجتماعی و امور مناطق معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد، اعلام می‌کند که این معاونت و سازمان آتش‌نشانی آمادگی دارد محلی را به برگزاری این جشن اختصاص دهد تا نوجوانان و جوانان به‌صورت کنترل‌شده در آن آتش‌بازی کنند. اما این موضوعی نیست که شهرداری بتواند به‌طور‌مستقیم درباره آن تصمیم بگیرد و سازمان‌های متولی و شورای تأمین باید دراین‌راستا تصمیم‌ بگیرند.
وی بیان می‌کند: در‌نظر داریم برای فرهنگ‌سراهای مشهد مانند غدیر، حجاب، رسانه، سلامت، ترافیک و‌... برنامه‌هایی با موضوع آداب و سنت‌های ایرانی و یادآوری مشکلات و حوادث ناشی از رفتارهای پرخطر در چهارشنبه‌سوری، از تاریخ ١۵ تا ٢٢‌اسفند برگزار کنیم.

همه شهر در‌اختیار شهروندان
قاسم تقی‌زاده‌خامسی، شهردار مشهد، نیز با اشاره به پیشنهاد شورای تأمین شهرستان مشهد مبنی‌بر در‌نظر‌گرفتن مکان‌هایی در شهر برای اجرای مراسم چهارشنبه‌سوری، می‌گوید: شهروندان برای اینکه مراسم خود را به‌خوبی، به سلامتی و ایمن برگزار کنند همه شهر در اختیار آن‌هاست. به نظر من، هر فردی در محله خود می‌تواند این برنامه را اجرا کند. این کار امنیت بیشتری دارد تا افرادی در‌این‌میان موجب بروز حوادث نشوند؛ زیرا معمولا در محلات همه یکدیگر را می‌شناسند.

چهارشنبه‌سوری در مدارس
هفته گذشته، روزنامه همشهری گزارشی منتشر کرد مبنی‌بر اینکه امسال برای اولین‌بار، مدیرکل انجمن اولیا و مربیان وزارت آموزش‌و‌پرورش اعلام کرده است که طی بخشنامه‌ای به مدارس اجازه داده شده تا آیین چهارشنبه آخر سال را با مشارکت دانش‌آموزان و والدین برگزار کنند.
این موضوع را از آموزش‌وپرورش استان پیگیری می‌کنیم که محمد صیف، رئیس اداره انجمن اولیا و مربیان آموزش‌وپرورش خراسان‌رضوی، می‌گوید: این بخشنامه به مدارس تکلیف نشده است و مدارس اگر صلاح دانستند می‌توانند برای تخلیه هیجان‌ دانش‌آموزان و پیشگیری از بروز آسیب‌های احتمالی، جشنی در مدرسه برگزار کنند. در این بخشنامه مواردی مطرح‌شده که اهم آن درباره فلسفه، چگونگی و توضیح دلیل برگزاری آیین‌های سنتی برای دانش‌آموزان است.
وی بیان می‌کند: نکته دیگری که در این بخشنامه آمده، این است که انجمن اولیا و مربیان در این موضوع فعال‌تر شود و به‌طور مثال با هماهنگی نیروی انتظامی، حوالی مدرسه را رصد کنند تا اگر فروشگاهی اقدام به فروش مواد محترقه غیرمجاز می‌کند با آن برخورد شود.
صیف با اشاره به اینکه روز سه‌شنبه طبق روال گذشته، مدارس در نوبت عصر، یک ساعت زودتر تعطیل می‌شود، اظهار می‌کند: درصورتی‌که این بخشنامه را تکلیف کنیم، بسیاری از بچه‌ها ممکن است متحمل هزینه و تکلیف شوند. البته در شرایط موجود برگزاری چنین مراسمی هزینه‌هایی تحمیل می‌کند که باتوجه‌به اینکه آموزش‌وپرورش در تنگنای مالی گسترده قرار دارد، برگزاری این جشن به‌ویژه در شهرستان‌ها ممکن نیست و اگر بنا به برگزاری جشنی باشد، قطعا باید با مشارکت اولیا صورت گیرد.

پلیس در حوزه امنیت با کسی شوخی ندارد
خیلی وقت است که چهارشنبه‌سوری رنگ‌و‌بوی گذشته را ندارد. دیگر «زردی من از تو، سرخی تو از من» معنایی ندارد و این آیین سنتی به شادی آنی و هیجانی خطرناک بدل شده است. در گذر زمان این آیین دستخوش تغییر و تحولات اساسی شده و در بسیاری از موارد باعث آزار شهروندان می‌‌شود.
سردار قادر کریمی، فرمانده انتظامی خراسان‌رضوی، در برنامه تلویزیونی «اشاره» که موضوع آن هشدارهای پلیس درباره چهارشنبه‌سوری بود، اظهار کرد: خواسته مردم این است که نگذاریم اتفاق‌های سال‌های گذشته تکرار شود؛ بنابراین پلیس تمهیداتی اندیشیده است و به افراد اجازه نمی‌دهد سلامت و امنیت مردم را خدشه‌دار کنند و درقبال رفتار این افراد که برای مردم مزاحمت ایجاد می‌کنند، هیچ‌گونه گذشت نخواهیم کرد. هر‌ فردی که در چهارشنبه آخر سال دستگیر شود تا پایان سال آزاد نمی‌شود و درحوزه امنیت مردم با کسی شوخی نداریم.

محدودیت‌ها چهارشنبه‌سوری را به جشنی زیرزمینی تبدیل کرد
دکتر حامد بخشی، جامعه‌شناس، نیز در‌این‌باره می‌گوید: به‌طور‌کلی در هر جامعه‌ای، ممکن است رفتارها یا الگوهای رفتاری در سطح اندک رواج یابد که این الگوهای رفتاری با هنجارهای عمومی جامعه یا برخی هنجارهای خرده‌فرهنگ‌های مسلط جامعه سیاسی یا اجتماعی، در تضاد باشند. در این مواقع، طبقه مسلط جامعه سعی می‌کند این هنجارها را کم‌رنگ، حذف یا محدود کند. این رویه‌ای است که همه جوامع دارند؛ بستگی دارد چقدر بخواهند روی ارزش‌های اقلیت تأکید کنند که این ایدئولوژی غالب آن جامعه است.
او می‌گوید: مقابله‌های سنگین حاکمیت یا بخشی از آن با این آیین که به‌صورت کنترل‌شده، محدود و با نظارت والدین برگزار شود، منجر به این شد که این جشن تبدیل به یک جشن زیرزمینی شود و قاعدتا کج‌روی‌های خاص خودش را داشته باشد.
بخشی اظهار می‌کند: تبدیل جشنِ چهارشنبه‌سوری به جشنِ ترقه، ناشی از آن است که امکان درست‌کردن آتش و انجام این مراسم وجود ندارد و افراد به مواد محترقه‌ای روی آورده‌اند که زود عمل می‌کند و از تیررس نهادهای انتظامی نیز دور می‌ماند.

مسببان اتفاقات دلخراش چهارشنبه‌سوری
این جامعه‌شناس اضافه می‌کند: اینکه صدا‌وسیما تصاویر حوادث دلخراش را نشان می‌دهد، درست است، اما مسبب این اتفاقات دلخراش بخش‌هایی از حاکمیت است که برگزاری این مراسم را به‌نوعی ممنوع کرد؛ زیرا بیشتر افرادی که دچار آسیب شده‌ا‌ند افرادی هستند که درحال ساخت این مواد یا استفاده از آن‌ها دچار حادثه شده‌اند.
بخشی ادامه می‌دهد: زمانی‌که یک الگوی رفتاری تبدیل به هنجار بیشتر اعضای جامعه‌ و از جنس هنجار عمومی جامعه می‌شود، این رفتار از منکر اجتماعی(رفتاری ناپسند) تبدیل به یک امر متداول اجتماعی می‌شود. در این موارد، اگر اقلیتی که دارای قدرت و نفوذ در جامعه است، تلاش کند این هنجار را محدود یا حذف کند، در‌این‌صورت موجب تضاد بین نظام‌های مسلط جامعه (سیاسی، اجتماعی و‌...) می‌شود.
این جامعه‌شناس اظهار می‌کند: هنجارهایی وجود دارد که طی مدتی در جامعه ما گرایش اقلیتی داشته است و برخی الگوهای رفتاری نیز این‌گونه هستند که با هنجارهای عمومی جامعه هم‌خوانی ندارند. به‌طور‌طبیعی این رفتارها انجام نشده است یا اگر انجام می‌شود، توسط فضای عمومی جامعه طرد یا حذف می‌شود.
وی می‌افزاید: بخش غیرطبیعی این است که در جامعه و فضای امروز ما، یکسری از الگوهای رفتاری در‌حال رواج و تبدیل‌شدن به عرف اکثریت جامعه است که با هنجارهای بخش‌های دیگر اجتماع که به لحاظ عددی در اقلیت بوده اما به لحاظ قدرت مسلط هستند، در تضاد قرار می‌گیرد. در این مواقع، نظام سیاسی تلاش می‌کند این هنجارها را محدود کند، علی‌رغم اینکه این‌ها توسط عموم جامعه پذیرفته شده است. در جامعه امروز که نظام اجتماعی روز‌به‌روز با توسعه شبکه‌های اجتماعی و وسایل ارتباط‌جمعی پیوندهای قوی‌تری پیدا می‌کند و افکار عمومی نیز به مراتب قوی‌تر می‌شود، خیلی معقول نیست که نظام سیاسی با نظام اجتماعی در‌تقابل قرار بگیرد و آن را محدود کند.
این عضو هیئت‌علمی پژوهشکده جهاددانشگاهی خراسان‌رضوی اضافه می‌کند: عموم جامعه ما فارغ از اینکه چه معنایی برای چهارشنبه‌سوری قائل باشند، این برنامه را به‌عنوان جشن آخرِ سال پذیرفته‌اند و تلاش می‌کنند که آن را اجرا کنند.

کنترل‌های اجباری و تغییر در شکل چهارشنبه‌سوری
بخشی ادامه می‌دهد: در‌واقع تبدیل شکل نمادین چهارشنبه‌سوری از آتش‌ به ترقه، نتیجه کنترل‌های اجباری و نامشروع حاکمیت و مقاومت جامعه برای نگهداشتن این مراسم است.این جامعه‌شناس، تخلیه هیجانات و ایجاد نشاط اجتماعی را از‌جمله کارکردهای برگزاری چنین مراسمی می‌داند و تأکید می‌کند: هر جامعه‌ای نیاز به برنامه‌هایی برای نشاط اجتماعی دارد و حتی برخی مراسم‌ دینی مانند راهپیمایی اربعین با حس نشاط همراه است.
بخشی بیان می‌کند: اینکه آموزش‌وپرورش و شهرداری‌ها اقدام به برگزاری چنین فعالیت‌هایی کنند، خوب است، اما به‌طور‌کلی اگر حاکمیت خودش را از جلوداری جامعه کنار بکشد، دیگر لازم نیست که این نهادها کاری انجام دهند، بلکه اگر فضاهایی ایجاد کنند، مردم خودشان جشن را برگزار می‌کنند.

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس